Titreşimli Ortamlarda Çalışma Eğitimi

Titreşim, el aletlerinden ve iş makinelerinden çalışanın bedenine geçen mekanik salınımdır. Kısa süreli maruziyette rahatsızlık verici bir etken gibi görünse de yıllara yayıldığında damar, sinir, kas ve iskelet sisteminde kalıcı hasar bırakır. Titreşimli ortamlarda çalışma eğitimi, bu maruziyetin nasıl ölçüldüğünü, hangi düzeyde önlem gerektiğini ve çalışanın kendini nasıl koruyacağını öğretir. Konunun mevzuattaki karşılığı Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur.

Titreşim türleri

El-kol titreşimi

Kırıcı, delici, taşlama, zımpara, motorlu testere, perçin ve darbeli somun sıkma gibi el aletlerinin kullanımında ortaya çıkar. Titreşim avuç içinden bileğe ve kola aktarılır. İnşaat, metal işleri, orman işletmeciliği, taş ve mermer sektörü ile bakım onarım atölyeleri bu maruziyetin yoğun görüldüğü alanlardır.

Bütün vücut titreşimi

Forklift, ekskavatör, kepçe, kamyon, traktör ve vinç gibi araçların operatörlerinde, ayrıca titreşen platform ve zeminlerde çalışanlarda görülür. Titreşim oturma yüzeyinden veya ayaklardan girerek omurgaya taşınır.

Titreşimin sağlık üzerindeki etkileri

El-kol titreşimine uzun süre maruz kalan çalışanlarda parmaklarda beyazlaşma ve uyuşma ile seyreden dolaşım bozuklukları, kavrama gücünde azalma, sinir sıkışması ve eklem şikâyetleri görülebilir. Soğuk ortamda çalışmak bu tabloyu ağırlaştırır. Bütün vücut titreşimi ise bel ve sırt ağrısı, disk rahatsızlıkları, boyun problemleri, denge ve sindirim şikâyetleri ile ilişkilendirilir. Belirtiler yavaş ilerlediği için çoğu zaman geç fark edilir; bu nedenle düzenli sağlık gözetimi maruziyet yönetiminin ayrılmaz parçasıdır. Şikâyeti olan çalışanın işyeri hekimi tarafından değerlendirilmesi, hasarın kalıcı hale gelmeden saptanmasını sağlar.

Eğitimin kapsamı

Program teorik bilgi ile saha uygulamasını birlikte yürütür. Ele alınan başlıklar şunlardır:

• Titreşimin tanımı, el-kol ve bütün vücut maruziyetinin farkı
• Maruziyet eylem değeri ve maruziyet sınır değeri kavramlarının anlamı
• Titreşim ölçümünün nasıl yapıldığı ve sonuçların nasıl okunacağı
• Sağlık etkileri, erken belirtiler ve şikâyet bildirme yolu
• Alet seçimi, doğru tutuş, kavrama kuvvetinin azaltılması
• Bakımın titreşim düzeyine etkisi: körelmiş uç, dengesiz disk, aşınmış rulman
• Çalışma süresinin bölünmesi, ara verme ve rotasyon planı
• Titreşim sönümleyici eldiven ve süspansiyonlu koltuk kullanımı
• Soğuk ve nemin maruziyeti ağırlaştıran etkisi

Eğitim, titreşimli el aleti kullanan çalışanların yanı sıra iş makinesi operatörlerini, bakım onarım ekiplerini ve bu ekipleri yöneten saha şeflerini kapsamalıdır. Ekipman ya da çalışma yöntemi değiştiğinde bilgilerin tazelenmesi gerekir.

Ölçüm ve risk değerlendirmesi

Titreşim yönetiminin temeli tahmin değil ölçümdür. Kullanılan ekipmanın gerçek çalışma koşullarındaki titreşim düzeyi ve çalışanın günlük maruziyet süresi belirlenmeden hangi önlemin gerektiği söylenemez. Üreticinin katalogda verdiği değer başlangıç için yol gösterir; ancak aletin yaşı, bakım durumu ve işlenen malzeme sahadaki gerçek düzeyi değiştirir. Bu nedenle titreşim ölçümü, ortam ölçümleri kapsamında yetkili laboratuvarlarca yapılır ve sonuçlar işyerinin risk değerlendirmesi raporuna işlenir. Ekipman değiştiğinde, yeni bir proses devreye alındığında veya çalışma süreleri arttığında ölçümün tekrarlanması gerekir.

Korunma yöntemleri

Öncelik sıralaması her zaman kaynağa müdahaleyle başlar. Titreşimi düşük ekipmanla çalışmak, sönümleyici tutamak ve süspansiyon sistemleri kullanmak, zemin ve platform titreşimini yalıtmak ilk sıradadır. Bunun mümkün olmadığı yerde maruziyet süresinin kısaltılması, iş rotasyonu ve düzenli ara verme devreye girer. Kişisel koruyucu donanım en son halkadır; sönümleyici eldiven her frekansta koruma sağlamadığı için tek başına yeterli sayılmaz.

General OSGB olarak titreşim eğitimini işyerinin ölçüm sonuçlarına ve kullanılan ekipmana göre kurguluyor, konuyu İSG eğitimleri başlığı altındaki diğer programlarla birlikte ele alıyoruz.