Bilinmesi Gereken İlkyardım Uygulamaları

İlk yardım; kaza ya da ani rahatsızlık durumunda tıbbi ekip gelene kadar hayatın korunması ve durumun kötüye gitmesinin önlenmesi için olay yerinde, mevcut imkânlarla ve ilaçsız olarak yapılan uygulamadır. İşyerlerinde ilk dakikalar belirleyicidir; kanamanın durdurulması, solunum yolunun açık tutulması veya yaralının doğru pozisyonda bekletilmesi çoğu zaman sonucu değiştirir. Bu nedenle ilk yardım bilgisi yalnız sağlık personelinin değil, sahada bulunan herkesin sorumluluğudur.

Olay yerinde ilk üç adım

İlk yardımın temel sırası koruma, bildirme ve kurtarmadır. Koruma, ilk yardımcının kendisini ve çevredekileri tehlikeye atmamasını ifade eder: elektrik varsa akım kesilir, trafik varsa alan işaretlenir, gaz kaçağı varsa ortam havalandırılır ve kıvılcım kaynakları uzaklaştırılır. İkinci adım 112 Acil Çağrı Merkezi'nin aranması; olayın türünün, adresin ve yaralı sayısının net biçimde bildirilmesidir. Üçüncü adım ise yaralıya, durumu ağırlaştırmayacak şekilde müdahale edilmesidir.

Genel kural şudur: yangın, patlama ya da çökme riski yoksa yaralı bulunduğu yerden hareket ettirilmez. Özellikle omurga yaralanması şüphesinde yanlış taşıma kalıcı hasara yol açabilir.

Bilinç ve solunum değerlendirmesi

Müdahalenin yönünü belirleyen ilk kontrol, kişinin bilincinin açık olup olmadığıdır. Yaralıya seslenilir, omzuna hafifçe dokunulur. Yanıt yoksa solunumun olup olmadığı bakılarak, dinlenerek ve hissedilerek değerlendirilir.

• Bilinç kapalı ancak solunum varsa kişi yan yatış pozisyonuna alınır; bu pozisyon dilin geriye kaçmasını ve kusmuğun solunum yoluna dolmasını engeller.
• Bilinç kapalı ve solunum yoksa vakit kaybetmeden temel yaşam desteğine başlanır. Göğüs basısı ve suni solunum, sertifikalı eğitimde öğretilen tempo ve sayıda, kesintiyi en aza indirerek uygulanır.
• Bilinç açıksa yaralı sakinleştirilir, üşümesi engellenir; ağızdan yiyecek veya içecek verilmez.

Sık karşılaşılan iş kazalarında temel uygulamalar

Kanama

Dış kanamada en etkili yöntem, temiz bir bez veya steril gazlı bezle yara üzerine doğrudan ve sürekli baskı uygulamaktır. Bez kanla dolarsa çıkarılmaz, üzerine yenisi eklenir. Kanayan bölge kalp seviyesinin üzerinde tutulur. Yaraya saplanmış cisim yerinden çıkarılmaz; etrafı desteklenerek sabitlenir.

Yanık

Isıl yanıkta bölge, akan soğuk suyun altında yeterince uzun süre soğutulur; buz ya da buzlu su doğrudan uygulanmaz. Yanık üzerine diş macunu, yoğurt, salça gibi maddeler sürülmez; su toplamış kabarcıklar patlatılmaz. Kimyasal yanıkta önce kimyasala bulaşmış giysiler çıkarılır, ardından bölge bol suyla uzun süre yıkanır. Göze kimyasal sıçramasında göz, göz duşu ya da temiz su ile burun tarafından dışa doğru yıkanır.

Kırık, çıkık ve burkulma

Şüpheli bölge olduğu gibi bırakılır, düzeltilmeye çalışılmaz. Uzuv, bulunduğu pozisyonda üst ve alt eklemi içine alacak şekilde sabitlenir. Şişlik için soğuk uygulama yapılabilir, ancak buz doğrudan cilde temas ettirilmez.

Solunum yolu tıkanıklığı

Kişi öksürebiliyor ve konuşabiliyorsa öksürmeye teşvik edilir, sırtına vurulmaz. Öksüremiyor, ses çıkaramıyor ve rengi değişiyorsa eğitimde öğretilen sırt darbeleri ve karına bası teknikleri uygulanır.

Elektrik çarpması ve göz yaralanması

Elektrik çarpmasında kişiye dokunulmadan önce mutlaka akım kesilir; kesilemiyorsa yalıtkan bir cisimle temas ayrılır. Gözüne yabancı cisim batan çalışanın gözü ovuşturulmaz, cisim çıkarılmaya çalışılmaz; her iki göz kapatılarak sağlık kuruluşuna yönlendirilir.

İşyerinde ilk yardım organizasyonu

İlk yardım tekil bir beceri değil, kurulması gereken bir düzendir. İşyerlerinde mevzuatta belirlenen sayıda çalışanın sertifikalı ilk yardımcı olarak bulundurulması, ilk yardım dolabının eksiksiz ve erişilebilir tutulması, acil çıkışların açık olması ve görevlilerin listesinin ilan edilmesi gerekir. Bu görevlendirmeler işyerinin acil eylem planı içinde tanımlanır ve tatbikatlarla denenir; uygulamada test edilmemiş bir plan kâğıt üzerinde kalır.

Malzeme tarafı da düzenin bir parçasıdır. İlk yardım dolabındaki sarf malzemesinin miktarı ve son kullanma tarihi düzenli olarak kontrol edilir, kullanılan malzeme geciktirilmeden tamamlanır. Dolabın yerinin işaretlerle belirtilmesi, kilitli tutulmaması ve görevli çalışanın her vardiyada bulunması, ihtiyaç anında kaybedilen zamanı doğrudan azaltır.

Sertifikalı ilk yardımcı yetiştirmek için yetkili merkezlerde verilen ilk yardım eğitimi alınır; belgenin geçerlilik süresi dolduğunda güncelleme eğitimiyle yenilenir. Çalışanların sağlık durumunun izlenmesi ve müdahale sonrası yönlendirme konusunda işyeri hekimliği hizmeti bu düzenin tamamlayıcısıdır.