Yüksekte Çalışmalarda Güvenlik

Yüksekte çalışmalarda güvenlik, düşmeyi kişinin dikkatine bırakmayan bir sistem kurmak demektir. Seviye farkı bulunan her çalışma alanında öncelik, düşme ihtimalini ortadan kaldıran fiziki önlemlerdedir; kişisel koruyucu donanım bu önlemlerin yerine değil, onlar yeterli olmadığında devreye girer. Bu öncelik sırası hem Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hem de İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği mantığının temelidir.

Önlem hiyerarşisi: önce işi yerde yapmayı düşünün

İlk soru “hangi kemeri takalım” değil, “bu işi yüksekte yapmak zorunda mıyız” olmalıdır. Montajın yerde tamamlanıp kaldırılması, uzatmalı aparat kullanılması veya ekipmanın indirilerek bakıma alınması riski tümüyle kaldırır.

Kaldırılamıyorsa sıra toplu korumadadır: kenar korkuluğu, döşeme boşluklarının kapatılması, güvenlik ağı, tam platformlu iskele, korkuluklu yükseltilebilir çalışma platformu. Toplu koruma bir kişiyi değil alandaki herkesi korur ve doğru kurulup kurulmadığı gözle denetlenebilir. Ancak son adımda, artık risk kaldığında düşüş durdurma sistemi kullanılır.

Toplu koruma önlemleri

• Kenar korkulukları ana korkuluk, ara eleman ve topuk levhasıyla eksiksiz kurulur
• Döşeme ve asansör boşlukları taşıyıcı kapaklarla kapatılır, kapak sabitlenir ve işaretlenir
• Güvenlik ağı düşme yüksekliğini kısaltacak biçimde, gergin ve bağlantıları tam olarak kurulur
• İskelede tam platform, korkuluk ve güvenli çıkış merdiveni bulunur; kurulum sonrası kontrol edilip etiketlenir
• Çalışma alanının altı bariyerle kapatılır, malzeme düşmesine karşı geçiş engellenir

Kişisel koruyucu donanımın doğru kullanımı

Düşüş durdurma sistemi tek bir parça değil, birbirine bağlı üç halkadır: tam vücut tipi emniyet kemeri, bağlantı elemanı ve ankraj noktası. Halkalardan biri zayıfsa sistemin tamamı işlevsizdir. En sık yapılan hata, kemerin taşıma kapasitesi bilinmeyen bir boruya, korkuluğa veya tesisat askısına bağlanmasıdır.

Bağlantı elemanı seçimi de düşme mesafesine göre yapılır. Serbest düşüş payı, enerji sönümleyicinin açılma boyu ve kişinin boyu toplandığında zeminle veya alttaki engelle arada güvenli boşluk kalmalıdır; kalmıyorsa geri sarmalı düşüş durdurucu ya da daha yüksek bir ankraj gerekir. Konumlandırma kemeri düşmeyi durdurmaz, yalnızca çalışma pozisyonunu sabitler; düşme riski bulunan yerde tek başına kullanılamaz.

Kontrol ve kullanım dışı bırakma

• Her kullanım öncesi kemer, dikişler, karabina kilidi ve halat gözle muayene edilir
• Bir düşüşü durdurmuş donanım, dışarıdan sağlam görünse bile kullanım dışı bırakılır
• Kimyasal teması, kesik, yanık, aşınma veya belirsiz geçmiş varsa donanım kullanılmaz
• Donanımlar nemsiz, güneş görmeyen bir yerde ve kayıtlı biçimde saklanır

Ekipmanın uygunluğu ve kontrolü

Yüksekte çalışmada kullanılan iskele, seyyar merdiven, yükseltilebilir platform ve kaldırma ekipmanı yalnızca kurulum anında değil, kullanım süresince güvenli kalmalıdır. Yapı ve bağlantı elemanlarındaki deformasyon, gevşeme veya korozyon çoğu zaman kaza öncesinde görülebilir durumdadır. Bu nedenle ekipmanların yetkili kişilerce yapılan periyodik kontroller kapsamında incelenmesi ve kayıt altına alınması, sahadaki günlük gözetimi tamamlar.

Çalışma ortamının koşulları da güvenliğin parçasıdır. Kuvvetli rüzgâr, buzlanma, yetersiz aydınlatma ve kaygan zemin, aynı işi bir gün önce güvenli yapan yöntemi ertesi gün güvensiz hale getirir. Bu koşullarda çalışmayı durdurma yetkisi açıkça tanımlanmış olmalıdır.

Yetkinlik, gözetim ve kurtarma

Donanımın doğru takılması, ankrajın seçilmesi ve durdurma sisteminin hesaplanması öğrenilmesi gereken becerilerdir; bu nedenle uygulamalı yüksekte çalışma eğitimi almamış kişi yüksekte görevlendirilmez. Çalışma tek başına değil, gözetim altında yürütülür. Gözetimden sorumlu kişinin işi durdurma yetkisi de bulunmalıdır; yetkisi olmayan gözetim izlemekten öteye geçmez.

Son olarak kurtarma planı hazır olmalıdır. Askıda kalan bir kişiyi indirmek dakikalar içinde yapılması gereken bir iştir; bu yüzden hangi ekipmanla ve kim tarafından müdahale edileceği çalışma başlamadan belirlenir, gerekli malzeme sahada bulundurulur. İşyerindeki iş güvenliği uzmanlığı hizmeti, bu önlemlerin sahaya uygun biçimde seçilmesini ve denetlenmesini kapsar.