Acil Durum Tahliye Planları

Acil durum tahliye planı, yangın, deprem, patlama, sel, kimyasal sızıntı veya sabotaj gibi durumlarda işyerinde bulunan herkesin en kısa sürede ve güvenli biçimde binayı boşaltmasını sağlayan yazılı ve krokili düzenlemedir. Tahliye planı tek başına düşünülmez; işyerinin acil durum planının, yangınla mücadele ve ilk yardım organizasyonunun bir parçasıdır. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, bu planların hazırlanmasını ve tatbikatlarla denenmesini işverenin yükümlülüğü olarak tanımlar.

Tahliye planı neleri içerir

İyi hazırlanmış bir tahliye planı, kaçış yollarının ve çıkışların konumundan sorumlu kişilerin adına kadar somut bilgiler taşır. Genel olarak şu başlıkları kapsar:

• Binanın kat planları üzerinde işaretlenmiş kaçış yolları, yönlendirmeler ve acil çıkış kapıları
• Yangın söndürme cihazlarının, yangın dolaplarının, alarm butonlarının ve ilk yardım dolabının yerleri
• Toplanma bölgesi ve bu bölgeye ulaşan güvenli güzergâh
• Tahliye sorumluları, kat sorumluları ve sayım görevlilerinin isimleri ile yedekleri
• Alarmın nasıl verileceği ve haberleşmenin hangi araçla sürdürüleceği
• Engelli, hamile, yaşlı ve geçici olarak hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için özel tahliye yöntemi
• Ziyaretçi ve alt işveren çalışanlarının sayımının nasıl yapılacağı

Tahliye planı nasıl hazırlanır

Senaryoların belirlenmesi

Hazırlık, işyerinde gerçekleşmesi muhtemel acil durumların listelenmesiyle başlar. Bu liste rastgele oluşturulmaz; işyerinin risk değerlendirmesi sonuçlarından türetilir. Depolanan kimyasallar, elektrik yükü, bina yapısı, çevredeki tesisler ve bölgenin deprem durumu senaryoları belirler.

Kaçış yollarının ve güzergâhların ölçülmesi

Her senaryo için çalışanların bulunduğu noktadan en yakın güvenli çıkışa ulaşma güzergâhı çizilir. Kaçış yollarının genişliği, kapıların açılma yönü, merdivenlerin durumu ve yolların önünün açık olup olmadığı yerinde kontrol edilir. Malzeme istiflenerek daraltılmış bir koridor, plandaki hesabı geçersiz kılar.

Görevlendirme ve eğitim

Tahliye, ekipman kadar insana bağlıdır. Söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri belirlenerek görevleri yazılı hâle getirilir. Görevlendirilen kişilerin yangın eğitimi ve ilk yardım eğitimi almış olması, kriz anında planın kâğıt üzerinde kalmamasını sağlar.

Planın işyerinde görünür kılınması

Tahliye planı dosyada durduğu sürece işe yaramaz. Kat krokileri koridorlarda, merdiven başlarında ve giriş noktalarında, okunabilecek yükseklikte asılır. Kroki üzerinde “bulunduğunuz yer” işareti yer alır ve kaçış yönü açıkça gösterilir. Acil çıkış levhaları ile yönlendirme işaretlerinin elektrik kesildiğinde de görünür olması gerekir; bu nedenle aydınlatmalı veya fosforlu işaretler tercih edilir. Kapıların acil durumda dışarıya doğru açılması ve kilitli tutulmaması, planın en temel kuralıdır.

Toplanma bölgesinin seçimi

Tahliyenin başarısı, insanların binadan çıkmasıyla değil güvenli bir noktada toplanmasıyla ölçülür. Toplanma bölgesi; binanın olası çökme alanının, yüksek gerilim hatlarının, yakıt tanklarının ve itfaiye araçlarının kullanacağı giriş güzergâhının dışında seçilir. Alanın herkesi alabilecek genişlikte olması, levhayla işaretlenmesi ve karanlıkta da bulunabilmesi gerekir. Birden fazla binanın bulunduğu tesislerde her bina için ayrı toplanma bölgesi belirlemek, sayımın karışmasını önler.

Tatbikat, sayım ve güncelleme

Plan, tatbikatla sınanmadan geçerli sayılmaz. Tatbikatta ölçülmesi gereken şey yalnızca süre değildir: alarmın her noktadan duyulup duyulmadığı, çalışanların doğru güzergâhı kullanıp kullanmadığı, toplanma bölgesinde sayımın tamamlanıp tamamlanmadığı ve engelli çalışanlar için öngörülen yöntemin işleyip işlemediği de gözlenir. Tatbikat sonrası aksayan noktalar rapora bağlanır ve plan revize edilir.

Sayım, tahliyenin en çok aksayan aşamasıdır. Bina içinde kimsenin kalmadığından emin olmanın tek yolu, toplanma bölgesinde birim birim yapılan ve sonucu tek bir kişide toplanan bir sayımdır. Vardiyalı çalışılan, ziyaretçi kabul edilen ya da alt işveren çalışanı bulunan işyerlerinde giriş kayıtlarının anlık tutulması bu nedenle önem taşır. Eksik çıkan kişinin adı ve en son bulunduğu yer, itfaiye ekiplerine ilk verilecek bilgidir; tahliye sorumlusunun görevi, olay yerine ulaşan ekiple bu bilgiyi paylaşmaktır.

Bina üzerinde tadilat yapıldığında, üretim hattı değiştiğinde, çalışan sayısı arttığında veya görevli personel işten ayrıldığında plan güncellenir. Planın kalıcı olması için, işe yeni başlayan her çalışanın oryantasyonunda kaçış yolları ve toplanma bölgesi gösterilmeli, konu temel iş güvenliği eğitimi kapsamında tekrar edilmelidir. Bu şekilde hazırlanan tahliye planı, gerçek bir acil durumda karar verme yükünü ortadan kaldırır ve herkesin ne yapacağını önceden bilmesini sağlar.