Az Tehlikeli İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmet Zorunluluğu

Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındadır. Büro, mağaza, muhasebe ofisi, danışmanlık şirketi ya da benzeri düşük tehlike sınıfındaki bir işyerinde bile iş sağlığı ve güvenliği hizmeti almak işverenin yükümlülüğüdür. Bu yükümlülük işyerinin büyüklüğüne, faaliyet süresine veya çalışan sayısına bağlı olarak ortadan kalkmaz; tek çalışanı olan bir işyerinde de geçerlidir.

Az tehlikeli işyeri ne anlama gelir

Tehlike sınıfı, işyerinin yaptığı asıl işin NACE kodu esas alınarak belirlenir. Sınıflandırma az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere üç kademelidir ve işyerinin hangi kademede olduğu SGK tescil bilgilerinde görünür. Hangi faaliyetin hangi sınıfa girdiğini tehlike sınıfları listesi üzerinden kontrol etmek, yükümlülüklerin kapsamını doğru okumanın ilk adımıdır.

Az tehlikeli sınıfta olmak, riskin sıfır olduğu anlamına gelmez. Bu işyerlerinde de elektrik tesisatı, ekranlı araçlarla uzun süreli çalışma, kaygan zeminde düşme, yangın, ergonomik zorlanma ve psikososyal riskler bulunur. Sınıf farkı, yükümlülüğün varlığını değil; hizmetin kapsamını, görevlendirilecek uzmanın belge sınıfını ve çalışma sürelerini etkiler.

İşverenin yerine getirmesi gereken temel yükümlülükler

Az tehlikeli bir işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmeti, birbirini tamamlayan birkaç başlıktan oluşur:

• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesi, görevlendirmenin İSG-KATİP üzerinden sözleşmeye bağlanması
• İşyerinin tamamını kapsayan risk değerlendirmesinin hazırlanması ve güncel tutulması
• Acil durum planının yapılması; arama-kurtarma, yangınla mücadele ve ilk yardım için çalışan görevlendirilmesi, tatbikat yapılması
• Çalışanlara işe başlamadan önce ve belirli aralıklarla iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesi
• İşe giriş ve periyodik sağlık muayenelerinin yaptırılması
• İş kazası ve meslek hastalığı kayıtlarının tutulması, süresi içinde SGK'ya bildirilmesi

Bu başlıkların tamamı belge üretir. Denetimde sorulan da genellikle uygulamanın kendisi kadar, uygulamayı kanıtlayan kayıtlardır: eğitim katılım tutanakları, muayene raporları, tatbikat tutanakları ve imzalı risk değerlendirme raporu.

İşveren hizmeti kendisi üstlenebilir mi

Mevzuatta belirlenen çalışan sayısının altında kalan az tehlikeli işyerlerinde işveren ya da işveren vekili, Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlamak ve belgeyi almak koşuluyla iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin bir bölümünü kendisi yürütebilir. Ancak bu istisna işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikleri kapsamaz; sağlık gözetimi her hâlde işyeri hekimi tarafından yapılır.

Uygulamada işverenlerin çoğu bu yolu tercih etmez. Nedeni basittir: belgeyi almak, mevzuatı takip etmeyi, risk değerlendirmesini yöntemine uygun hazırlamayı ve kayıt düzenini sürdürmeyi de beraberinde getirir. Bu nedenle hizmetin bir sözleşmeyle yetkilendirilmiş kuruluştan alınması yaygın çözümdür; OSGB hizmeti kapsamında uzman, hekim ve dokümantasyon tek elden yürütülür.

Uzman görevlendirme ve çalışma süresi

Az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde en az (C) sınıfı belgeye sahip uzmanlar görev alabilir; daha üst sınıf belgeye sahip uzmanlar da bu işyerlerinde görevlendirilebilir. İş güvenliği uzmanlığı hizmetinin süresi, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak mevzuatta belirlenen asgari süreler üzerinden hesaplanır. Uzman bu süre içinde sahayı gezer, tespitlerini onaylı deftere işler ve alınması gereken önlemleri işverene yazılı olarak bildirir.

Yükümlülük yerine getirilmezse

Hizmet alınmaması, risk değerlendirmesinin yapılmamış olması veya eğitimlerin verilmemesi hâlinde işveren hakkında idari para cezası uygulanır; bazı eksiklikler her çalışan için ayrı ayrı değerlendirilir. Daha ağırı, iş kazası durumunda ortaya çıkan hukuki ve cezai sorumluluktur. Önlem alındığını gösteren belge yoksa kusur işverende aranır.

Az tehlikeli bir işyerinde süreci sağlıklı kurmanın en pratik yolu, güncel bir risk değerlendirmesi ile başlamak ve eğitim, sağlık gözetimi ile acil durum planını bu raporun çıktıları üzerine oturtmaktır.