Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları

Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Yönetmelik; eğitimin kimin sorumluluğunda olduğunu, hangi konuları kapsayacağını, ne zaman verileceğini ve nasıl belgeleneceğini belirler. Eğitim, işverenin isteğine bırakılmış bir uygulama değil, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'ndan doğan bir yükümlülüktür.

Eğitimin sorumluluğu ve maliyeti

Eğitimi planlamak, düzenlemek ve tamamlandığını belgelemek işverene aittir. Yönetmeliğin en açık hükümlerinden biri maliyetle ilgilidir: eğitim giderleri çalışana yansıtılamaz. Eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır; eğitim normal mesai dışında yapılmışsa bu süre fazla sürelerle çalışma ya da fazla çalışma olarak değerlendirilir.

Sorumluluk, yalnız kendi kadrosundaki çalışanlarla sınırlı değildir. Alt işveren çalışanlarının eğitimlerinden asıl işveren, alt işverenle birlikte sorumludur. Geçici iş ilişkisiyle çalıştırılan kişilere ise görev yapacakları işyerinin riskleri hakkında gerekli eğitimin verilmesi sağlanır.

Çalışanın da yükümlülüğü vardır. Eğitime katılmak, öğrendiği kuralları uygulamak ve kendi güvenliğini tehlikeye atacak davranışlardan kaçınmak çalışanın sorumluluğundadır. Eğitime katılmayan çalışanın işbaşı yapması ise işvereni koruyan bir durum yaratmaz.

Eğitim ne zaman verilir

Temel kural, eğitimin işe başlamadan önce tamamlanmasıdır. İşbaşı yaptıktan sonra sıraya alınan bir eğitim yükümlülüğü karşılamaz. Bunun dışında eğitimin tekrarlanmasını gerektiren durumlar şunlardır:

• Çalışanın işyeri içinde görev yeri veya yaptığı iş değiştiğinde
• Yeni bir iş ekipmanı devreye alındığında ya da üretim yönteminde değişiklik olduğunda
• İş kazası veya meslek hastalığı meydana geldiğinde
• Çalışan uzun süre işten uzak kaldıktan sonra işe döndüğünde
• Yönetmelikte tehlike sınıfına göre belirlenen yenileme dönemi geldiğinde

Yenileme aralığı işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır ve sınıf yükseldikçe kısalır; çok tehlikeli işyerlerinde tekrar en sık, az tehlikeli işyerlerinde en seyrek yapılır. Aynı mantık eğitimin asgari süresi için de geçerlidir.

Eğitim konuları

Yönetmelik eğitim konularını üç grupta toplar ve program bu üç grubu birlikte içerecek şekilde hazırlanır.

Genel konular

Çalışma mevzuatı ile ilgili bilgiler, çalışanların yasal hak ve sorumlulukları, işyeri temizliği ve düzeni, iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar bu grupta yer alır.

Sağlık konuları

Meslek hastalıklarının sebepleri, hastalıktan korunma ilkeleri ve korunma tekniklerinin uygulanması, biyolojik ve psikososyal risk etmenleri ile ilk yardım bu başlık altında işlenir.

Teknik konular

Kimyasal, fiziksel ve ergonomik risk etmenleri, elle kaldırma ve taşıma, parlama ve patlama, yangından korunma, iş ekipmanlarının güvenli kullanımı, elektrik tehlikeleri, güvenlik ve sağlık işaretleri, kişisel koruyucu donanım kullanımı, ekranlı araçlarla çalışma, tahliye ve kurtarma bu grupta yer alır.

Program hazırlanırken konular işyerinin gerçek faaliyetiyle eşleştirilir. Bunun kaynağı da işyerinin risk değerlendirmesi raporudur; sahada tespit edilmiş tehlikeler eğitimin içeriğini belirler.

Eğitimi kim verir, nasıl belgelenir

Eğitimler; işyerinde görevli iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri ile yönetmelikte sayılan diğer yetkili kişi ve kuruluşlar tarafından verilir. Eğitim sonunda ölçme ve değerlendirme yapılır; başarısız olan çalışan tekrar eğitime alınır.

Belgelendirme kısmı denetimde en çok sorun çıkaran başlıktır. Eğitimin yapıldığını gösteren katılım tutanağı, eğitim programı, konu ve süre bilgisi, eğitimi veren kişinin belgesi ve çalışana verilen eğitim belgesi düzenli olarak saklanır. Belgenin bir örneği çalışanın özlük dosyasında bulunur. Eğitim gerçekten yapılmış olsa bile kayıt eksikse yapıldığı ispatlanamaz.

Planlamada dikkat edilecek noktalar

Eğitimler yıllık eğitim planına bağlanır ve plan yıl içinde takip edilir. Vardiyalı çalışılan ya da birden fazla şubesi olan işyerlerinde üretimi durdurmadan planlama yapabilmek için mobil eğitim düzenlemesi tercih edilebilir. Yüksekte çalışma, ilk yardım ve yangın gibi özel nitelikli eğitimler kendi düzenlemelerine göre ayrı programlar gerektirir ve temel eğitimin yerine geçmez; kapsamları İSG eğitimleri başlığı altında ayrı ayrı planlanır. İşyerinin tamamını kapsayan temel iş güvenliği eğitimi ise bu programın omurgasını oluşturur.