Risk Değerlendirmesi Hangi Aralıkla Yenilenmelidir?

Risk değerlendirmesi, hazırlandığı andaki çalışma koşullarının fotoğrafını çeker; iş yeri değiştikçe bu fotoğraf geçerliliğini yitirir. Bu nedenle İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, değerlendirmenin belirli aralıklarla yenilenmesini ve bazı durumlarda süre beklenmeden tamamen veya kısmen tekrarlanmasını öngörür. Yenileme aralığını belirleyen temel ölçüt, iş yerinin tehlike sınıfıdır.

Tehlike sınıfına göre yenileme aralığı

Yönetmelik, iş yerlerini az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıflara ayırarak her sınıf için azami bir yenileme süresi belirler. Tehlike derecesi arttıkça bu süre kısalır: çok tehlikeli sınıftaki bir iş yeri, az tehlikeli sınıftakine göre daha sık yenileme yapmak zorundadır. Bunun nedeni yalnız kaza olasılığının yüksekliği değil, bu tür iş yerlerinde makine, proses ve kimyasal kullanımının daha hızlı değişmesidir. Yönetmelikte belirtilen süre bir üst sınırdır; iş yeri kendi ihtiyacına göre daha kısa aralıklarla yenileme yapmayı tercih edebilir.

İş yerinizin hangi sınıfta yer aldığı, tescilli faaliyet konusunun NACE koduna göre belirlenir. Sınıfınızı ve buna bağlı yükümlülüklerinizi tehlike sınıfları listesi üzerinden kontrol edebilirsiniz. Faaliyet konusu değiştiği için tehlike sınıfı da değişen iş yerlerinde yenileme takvimi yeni sınıfa göre yeniden kurulur.

Süre dolmadan yenilemeyi zorunlu kılan durumlar

Aşağıdaki durumlarda azami sürenin dolması beklenmez; değerlendirme kısmen veya tamamen yenilenir:

• İş yerinin taşınması veya binada yapısal değişiklik yapılması
• Kullanılan teknolojinin, üretim yönteminin veya iş akışının değişmesi
• Yeni makine, ekipman ya da kimyasal madde devreye alınması
• Üretime yeni bir ürün veya iş kolu eklenmesi
• İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay yaşanması
• Ortam ölçümü ve sağlık gözetimi sonuçlarının önlem gerektirdiğini göstermesi
• Çalışan sayısında veya çalışma düzeninde önemli değişiklik olması
• Mevzuatta iş yerini ilgilendiren yeni bir yükümlülüğün doğması

Bu maddelerin ortak noktası, tehlike tablosunun değişmesidir. Değişiklik yalnız bir bölümü ilgilendiriyorsa, değerlendirmenin tamamı yerine ilgili bölümü yenilenebilir; ancak yapılan güncellemenin tarihi, gerekçesi ve kapsamı kayda geçirilmelidir. Kısmi yenilemede bile rapor, güncellenen bölümle çelişen bir hüküm kalmaması için bütün olarak gözden geçirilmelidir.

Yenileme ile gözden geçirme aynı şey değildir

Yenileme, sürenin dolması veya yukarıdaki durumlardan birinin gerçekleşmesi hâlinde yapılan resmî bir işlemdir ve yeni bir rapor ortaya çıkarır. Gözden geçirme ise süreklidir: belirlenen önlemlerin uygulanıp uygulanmadığının, terminlerin tutup tutmadığının izlenmesidir. Bir iş yerinde önlemler kâğıt üzerinde kalıyorsa, raporun tarihi güncel olsa bile risk değerlendirmesi işlevini yerine getirmiyor demektir.

Yenilemede ekip yeniden kurulur mu?

Yenileme, ilk değerlendirmede olduğu gibi işverenin öncülüğünde ve işi fiilen yapanların katkısıyla yürütülür; tek bir kişinin eski raporun tarihini değiştirmesi yenileme sayılmaz. Ekipten ayrılan ya da yeni katılan kişiler varsa rapor güncel isimlerle düzenlenir. Bir önceki dönemin kaza ve ramak kala kayıtları, çalışan şikâyetleri, sağlık gözetimi bulguları ve denetim tespitleri bu çalışmanın en değerli girdisidir; yeni rapor, daha önce belirlenen önlemlerin işe yarayıp yaramadığını da göstermelidir.

Yenilenmemesinin sonuçları

Geçerli bir risk değerlendirmesi bulunmayan iş yerlerinde işverene idari para cezası uygulanır; belirli iş kollarında işin durdurulmasına kadar giden yaptırımlar gündeme gelebilir. Bundan daha önemlisi, güncel olmayan bir değerlendirme yeni eklenmiş bir makineyi veya değişmiş bir iş akışını kapsamadığı için, kaza sonrasında hem önlem alınmamış olur hem de sorumluluk değerlendirmesinde işverenin durumu zayıflar. Acil durum senaryolarının da aynı değişikliklere göre güncellenmesi ve acil eylem planı ile uyumlu tutulması gerekir.

Takvimin izlenmesi

Yenileme tarihinin kaçırılmaması için raporun geçerlilik süresi İSG dosyasında görünür biçimde takip edilmelidir. Takvimi yalnız süre sonuna göre değil, iş yerinde yaşanan değişikliklere göre de izlemek gerekir; yatırım, tadilat ve yeni işe alım kararları çoğu zaman yenileme gerekçesi doğurur. General OSGB, sözleşmeli iş yerlerinde yenileme takvimini izler ve süre dolmadan önce çalışmayı planlar.