İş Güvenliği Levhaları Nelerdir?

İş güvenliği levhaları, işyerindeki bir tehlikeyi, yasağı, zorunluluğu ya da kaçış yolunu okumaya gerek kalmadan anlatan görsel uyarı araçlarıdır. Renkleri, geometrik biçimleri ve üzerlerindeki semboller Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği ile standarda bağlanmıştır; bu sayede farklı işyerlerinde aynı sembol aynı anlamı taşır. Levhalar riski ortadan kaldırmaz, riskin varlığını görünür kılar; bu nedenle toplu koruma önlemlerinin yerine değil, onlar yeterli olmadığında tamamlayıcısı olarak kullanılır.

Bir levha nasıl okunur

Levhanın anlamı üç unsurdan çıkar: zemin rengi, dış biçimi ve içindeki piktogram. Renk mesajın türünü söyler, biçim onu doğrular, sembol ise konuyu belirtir. Kırmızı yasağı ve yangın ekipmanını, sarı tehlikeyi, mavi zorunluluğu, yeşil ise güvenli durumu ve kaçışı işaret eder. Bu düzen sayesinde levha uzaktan, dilden bağımsız biçimde ve gürültülü ortamda bile anlaşılır.

İş güvenliği levhası çeşitleri

Yasaklayıcı levhalar

Beyaz zemin üzerine kırmızı çerçeve ve çapraz kırmızı çizgi taşıyan daire biçimindeki levhalardır; piktogram siyahtır. Sigara içilmez, yetkisiz kişi giremez, su ile söndürülmez, dokunmayınız gibi davranışları kesin biçimde yasaklar.

Uyarı levhaları

Siyah çerçeveli sarı üçgen içinde siyah sembol taşırlar. Yüksek gerilim, parlayıcı madde, aşındırıcı kimyasal, asılı yük, kaygan zemin, radyasyon ve düşme tehlikesi gibi durumlarda kullanılır. Uyarı levhası tehlikenin varlığını bildirir; ondan nasıl korunulacağını çalışanın bilmesi ise eğitimle sağlanır.

Emredici levhalar

Mavi zemin üzerine beyaz sembol taşıyan daire biçimindeki levhalardır ve bir davranışı zorunlu kılar. Baret, koruyucu gözlük, kulaklık, maske, eldiven, emniyet kemeri veya güvenlik ayakkabısı kullanımını gösteren işaretler bu gruptadır.

Acil çıkış ve ilk yardım levhaları

Yeşil zemin üzerine beyaz sembol taşıyan kare veya dikdörtgen levhalardır. Acil çıkış kapısı, kaçış yolu yönü, toplanma yeri, ilk yardım dolabı, sedye ve göz duşu bu grupla gösterilir. Elektrik kesintisinde de görünür kalmaları için aydınlatmalı ya da fosforlu olmaları beklenir.

Yangınla mücadele levhaları

Kırmızı zemin üzerine beyaz sembol taşıyan kare veya dikdörtgen levhalardır. Yangın söndürme cihazının, hortum dolabının, alarm butonunun ve yangın telefonunun yerini gösterirler.

Levha dışındaki güvenlik işaretleri

Güvenlik işaretleri panolarla sınırlı değildir; işyerinde aynı işlevi gören başka uygulamalar da vardır:

• Çarpma, düşme veya takılma riski taşıyan yerlerde sarı-siyah ya da kırmızı-beyaz şeritli işaretlemeler
• Yaya yolunu forklift güzergâhından ayıran zemin çizgileri
• Tehlikeli madde bulunan kapların ve boru hatlarının içeriğe göre etiketlenmesi
• Vinç operatörü ile yer personeli arasında kullanılan el işaretleri
• Makinelerde kullanılan sesli ve ışıklı sinyaller

Levhalar nereye ve nasıl asılır

Levhanın yeri tesadüfe bırakılmaz. Hangi noktada hangi işaretin gerektiği, işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucuna göre belirlenir. Levha, tehlikeli bölgeye girilmeden önce görülecek noktaya, göz hizasına yakın ve önü kapatılmayacak biçimde yerleştirilir. Kaçış yolu işaretleri, bir sonraki işaret görülene kadar yön kaybı yaşanmayacak aralıkla dizilir ve acil eylem planındaki tahliye güzergâhıyla birebir örtüşür.

Kullanılan malzemenin ortama dayanıklı olması da beklenir; nemli, tozlu veya kimyasal bulunan bölümlerde solan ya da yüzeyi bozulan bir levha kısa sürede okunmaz hale gelir. Aşırı levha kullanımı ise ayrı bir sorundur; her yüzeyi kaplayan uyarılar bir süre sonra fark edilmez. Solmuş, kırılmış veya artık geçerli olmayan levhalar kaldırılır. Yangın ekipmanını gösteren işaretlerin doğruluğu yangın eğitimi ve tatbikatlarla birlikte denetlenir; levhanın gösterdiği yerde cihazın gerçekten bulunması gerekir.

Levha tek başına yeterli değildir

Bir işaret, ancak onu gören kişi anlamını biliyorsa koruma sağlar. Bu nedenle renk ve şekil kodlarının anlatılması, işe giriş eğitimlerinin sabit başlıklarından biridir. Yeni işe başlayan, geçici görevle gelen ya da alt işveren çalışanı olarak sahaya giren herkesin bu bilgiyi alması gerekir. İşaretleme, temel iş güvenliği eğitimi ile birlikte düşünüldüğünde işlevini kazanır.