İş Kazalarından Doğan Ceza Sorumluluğunda Kusur Tespiti

İş kazası sonrasında yürütülen ceza soruşturmasının merkezinde tek bir soru vardır: kaza, kimin hangi yükümlülüğü yerine getirmemesi sonucunda meydana gelmiştir? Ceza sorumluluğu kişiseldir; şirketin tüzel kişiliği değil, olayda kusuru bulunduğu belirlenen gerçek kişiler yargılanır. Kusur tespiti bu nedenle dosyanın yönünü belirleyen aşamadır ve büyük ölçüde işyerinde tutulan iş sağlığı ve güvenliği kayıtları üzerinden yapılır.

Ceza sorumluluğu ile hukuki sorumluluk ayrı yürür

Bir iş kazası çoğu zaman birden fazla dosya doğurur. Zarar gören çalışan ya da yakınları maddi ve manevi tazminat talebiyle iş mahkemesine başvurabilir; Sosyal Güvenlik Kurumu yaptığı ödemeler için işverene rücu edebilir. Bunlardan bağımsız olarak Cumhuriyet savcılığı, Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçları kapsamında ayrı bir soruşturma yürütür.

Bu dosyalar birbirini beklemeden ilerler ve farklı sonuçlar verebilir. Bir dosyada belirlenen kusur oranı diğerini kendiliğinden belirlemez; ceza dosyasında aranan şey bir yüzde değil, kişinin öngörebileceği bir tehlikeye karşı gereken dikkat ve özeni gösterip göstermediğidir.

Kusur tespiti hangi belgeler üzerinden yapılır

Savcılık, teknik değerlendirme için bilirkişi görevlendirir. Bilirkişi olay yerini, iş ekipmanını ve uygulanan çalışma yöntemini incelerken işyerinin İSG dosyasını da baştan sona okur. Uygulamada en sık istenen kayıtlar şunlardır:

• Güncel risk değerlendirmesi ve kazaya konu tehlikenin bu belgede yer alıp almadığı
• Çalışana verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin imzalı katılım kayıtları
• Kişisel koruyucu donanım teslim ve zimmet tutanakları
• İş ekipmanlarına ait periyodik kontrol raporları
• İşe giriş ve periyodik muayene sonuçları ile sağlık gözetimi kayıtları
• İSG kurulu karar defteri, saha denetimi ve uygunsuzluk tutanakları
• Çalışma talimatları, iş izni formları ve acil durum planı

Belgelerin varlığı kadar tarihleri ve içeriği de incelenir. Kazaya yol açan tehlikeyi hiç görmemiş bir risk değerlendirmesi ile o tehlikeyi tespit ettiği hâlde önlemin uygulanıp uygulanmadığını takip etmemiş bir kayıt, dosyada farklı sonuçlar doğurur.

Sorumluluk kimler arasında dağıtılır

Kusurun tek bir kişide toplanması zorunlu değildir; dosyaların çoğunda birden fazla kişiye pay verilir. Değerlendirmede genellikle işveren ve işveren vekili, üretim ya da saha yöneticisi gibi talimat verme yetkisi bulunan kişiler, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, varsa alt işveren yetkilileri ve kazaya uğrayan çalışanın kendi davranışı ayrı ayrı ele alınır.

Burada belirleyici olan unvan değil, kişinin fiilen sahip olduğu yetki, bilgi ve müdahale imkânıdır. Bütçe ayırma, üretimi durdurma veya çalışma yöntemini değiştirme yetkisi bulunmayan birine yalnızca kâğıt üzerindeki görev tanımı nedeniyle ağır kusur yüklenmesi beklenmez. Buna karşılık tehlikeyi bildiği hâlde kayda geçirmeyen, bildirimini yazılı hâle getirmeyen kişi savunmasız kalır.

Yazılı kayıt savunmanın kendisidir

Kaza dosyalarında sık karşılaşılan savunma, tehlikenin ilgili kişilere sözlü olarak iletildiği yönündedir. Böyle bir beyanın dosyada karşılığı yoksa ağırlığı da olmaz. Tespit ve öneri defterine işlenmiş, tarih ve imza taşıyan bir kayıt ise hem bildirimin yapıldığını hem de muhatabının kim olduğunu gösterir.

Aynı şekilde imzalı eğitim katılım listeleri, tebliğ edilmiş talimatlar ve tutanağa bağlanmış saha denetimleri kusur dağılımını doğrudan etkiler. Kazadan sonra geriye dönük tamamlanmaya çalışılan belgeler ise çoğu zaman aleyhe delil hâline gelir; kayıtların günü gününe tutulması, sonradan toparlanmasından çok daha güvenlidir.

Kaza sonrasında ilk adımlar

Kaza anından itibaren olay yerinin korunması, yasal bildirimlerin süresi içinde yapılması ve kök neden analizinin gecikmeden yürütülmesi hem benzer bir olayın tekrarını önler hem de dosyaya doğru bilginin girmesini sağlar. Analizin tek bir kişinin hatasında durmayıp ekipmanı, çalışma yöntemini ve gözetim düzenini de kapsaması, düzeltici faaliyetin isabetini artırır. General OSGB olarak iş ortaklarımızın kaza sonrası inceleme sürecini, İSG kayıtlarının bütünlüğünü koruyacak biçimde yürütmesine destek veriyoruz.