10 Adımda Risk Değerlendirme

Risk değerlendirmesi, işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin yol açabileceği risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerine karar verilmesi çalışmasıdır. Süreç rastgele ilerlemez; adım adım yürütüldüğünde hem tehlikelerin atlanma ihtimali azalır hem de alınan önlemlerin etkisi ölçülebilir hale gelir. Aşağıda, bir işyerinde sahada uygulanan risk değerlendirme çalışmasının on adımı sırasıyla ele alınmaktadır.

Risk değerlendirmesi neden adım adım yürütülür

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, çalışmanın işveren tarafından oluşturulan bir ekiple yürütülmesini öngörür. Ekip yaklaşımının nedeni basittir: tehlikeyi en iyi bilen kişi çoğu zaman o işi her gün yapan çalışandır. Uzman bilgisi ile saha bilgisi birleştirilmediğinde ortaya kâğıt üzerinde duran, ancak işyerinin gerçek koşullarını tarif etmeyen bir rapor çıkar.

Adımların sırası da önemlidir. Tehlike tespit edilmeden risk puanlanamaz, risk derecelendirilmeden hangi önlemin önce alınacağına karar verilemez. Sıra bozulduğunda kaynaklar düşük öncelikli işlere harcanır, kritik riskler ise beklemeye alınır.

10 adımda risk değerlendirme süreci

• Adım 1 — Ekibin kurulması: İşveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcileri ve destek elemanlarından oluşan bir ekip belirlenir.
• Adım 2 — İşyerinin tanınması: Üretim akışı, kullanılan makine ve kimyasallar, vardiya düzeni, çalışan sayısı ve alt işveren ilişkileri kayıt altına alınır.
• Adım 3 — Bilgi ve belgelerin toplanması: Geçmiş kaza ve ramak kala kayıtları, sağlık gözetimi sonuçları, ortam ölçüm raporları ve makine kullanım kılavuzları bir araya getirilir.
• Adım 4 — Tehlikelerin tespiti: Saha gezisi, çalışanlarla görüşme ve kontrol listeleriyle mekanik, elektriksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal tehlikeler listelenir.
• Adım 5 — Riskin kimi etkilediğinin belirlenmesi: Her tehlike için etkilenecek kişiler ayrı ayrı yazılır; çalışanların yanı sıra ziyaretçiler, stajyerler ve komşu birimler de değerlendirmeye alınır.
• Adım 6 — Mevcut önlemlerin gözden geçirilmesi: Hâlihazırda uygulanan koruma yöntemleri, kişisel koruyucu donanımlar ve talimatlar tespit edilerek gerçekten işlevsel olup olmadıkları sorgulanır.
• Adım 7 — Risklerin analiz edilmesi: Olayın gerçekleşme olasılığı ile ortaya çıkaracağı zararın şiddeti birlikte ele alınarak risk büyüklüğü hesaplanır.
• Adım 8 — Risklerin derecelendirilmesi: Hesaplanan büyüklüklere göre riskler kabul edilebilir olandan katlanılamaz olana doğru sıralanır ve müdahale önceliği belirlenir.
• Adım 9 — Kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması: Öncelik sırası tehlikenin tamamen ortadan kaldırılması, daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi, mühendislik önlemleri, idari düzenlemeler ve en son kişisel koruyucu donanım şeklindedir.
• Adım 10 — Uygulama, izleme ve kayıt: Her tedbir için sorumlu ve termin belirlenir; uygulama sonrası risk yeniden değerlendirilir ve tüm çalışma belgelendirilir.

Hangi yöntem hangi işyerine uygun

Uygulamada L tipi matris, X tipi matris, Fine-Kinney, FMEA, HAZOP ve JSA gibi yöntemler kullanılır. Yöntem seçimi işin niteliğine bağlıdır: basit bir ofis ortamı için matris yöntemi yeterli olurken, proses akışı karmaşık bir kimya tesisinde daha ayrıntılı analiz gerekir. Doğru yöntem, sonuçları işyerinde uygulanabilir bir eylem planına dönüştürebilen yöntemdir.

Adımların sık atlanan noktaları

Sahada en çok aksayan adım, mevcut önlemlerin gözden geçirilmesidir. Kâğıt üzerinde var olan bir talimat, çalışan onu bilmiyorsa koruma sağlamaz; bu nedenle önlemin varlığı değil, uygulanıp uygulanmadığı sorgulanmalıdır. İkinci sık hata, kontrol tedbirini doğrudan kişisel koruyucu donanımla sınırlamaktır. Koruyucu donanım hiyerarşinin en sonunda yer alır; tehlikeyi kaynağında ortadan kaldırma imkânı varken donanıma geçmek, riski çalışanın dikkatine bırakmak anlamına gelir. Üçüncüsü, tedbirlere sorumlu ve termin yazılmamasıdır. Sorumlusu ve tarihi olmayan bir tedbir takip edilemez, dolayısıyla gerçekleşmez.

Değerlendirme ne zaman yenilenir

Risk değerlendirmesi bir defaya mahsus tamamlanan bir belge değildir. İşyerinin taşınması, yeni makine veya hammadde alınması, üretim yönteminin değişmesi, iş kazası ya da meslek hastalığı yaşanması durumlarında çalışma yenilenir. Ayrıca işyerinin tehlike sınıfına bağlı olarak belirlenen sürelerde düzenli biçimde gözden geçirilir. Çıkan sonuçlar acil eylem planı ve periyodik kontroller programıyla birlikte ele alındığında işyerinin güvenlik yönetimi bütünlük kazanır.

Bu on adımın işyerinize özgü biçimde yürütülmesi için risk değerlendirmesi hizmetimiz kapsamında ekiplerimizle saha çalışması yapıyoruz.