Elektrikli İşlerde Hangi Tip Merdiven Kullanılmalıdır?

Elektrikli işlerde metal merdiven kullanılmaz; iletken olmayan gövdeye sahip fiberglas ya da kuru ahşap merdivenler tercih edilir. Gerekçesi basittir: merdiven, çalışanın enerjili bir iletkene temas etmesi hâlinde akımın toprağa ulaşacağı en kısa yolu oluşturur. Alüminyum bir el merdiveni bu yolu neredeyse hiç direnç göstermeden açar.

İletken olmayan merdiven neden zorunludur

Elektrik çarpmasının şiddeti, vücuttan geçen akımın büyüklüğüne ve geçiş süresine bağlıdır. Yalıtkan gövdeli bir merdiven, temas anında devrenin tamamlanmasını güçleştirerek akımın geçişini sınırlar. Bu tek başına yeterli bir önlem değildir ve enerjinin kesilmesinin yerine geçmez; ancak beklenmedik temasların yaşandığı gerçek sahada sonucu belirleyen ikinci savunma hattıdır.

Fiberglas merdivenler neme ve dış hava koşullarına ahşaba göre daha dayanıklı olduğu için pano, aydınlatma, dağıtım hattı ve bakım işlerinde yaygın tercih hâline gelmiştir. Ahşap merdiven de yalıtkandır; fakat ıslandığında, iletken boya ile kaplandığında veya üzerine metal aksesuar eklendiğinde bu özelliğini kaybeder.

Enerji altında çalışma kural değil istisnadır. Kaçınılmaz olduğu durumlarda iş, yetkilendirilmiş kişilerce, yazılı çalışma izni ve gözetim altında yürütülür; yalıtkan merdiven bu düzenin yalnız bir parçasıdır ve yalıtkan eldiven, yüz koruyucu ve uygun giysiyle birlikte kullanılır. Donanımın yalıtım sınıfı çalışılan gerilim seviyesine göre seçilir, her kullanımdan önce hasar yönünden gözden geçirilir. Merdivenin yalıtkan olması ark oluşumunun yarattığı ısı ve basınç etkisini ortadan kaldırmaz.

Merdivende aranacak nitelikler

• Yan korkuluk ve basamaklar iletken olmayan malzemeden üretilmiş olmalı
• Taban pabuçları kaymaz ve yalıtkan olmalı, aşınmış pabuçlar değiştirilmeli
• Taşıma kapasitesini ve kullanım sınıfını gösteren kalıcı etiket bulunmalı
• Menteşe, kilit ve germe halatı gibi hareketli parçalar tam çalışır durumda olmalı
• Çatlak, katman ayrışması, kavrulma veya ark izi taşıyan merdiven kullanım dışı bırakılmalı

Bu niteliklerin gözle kontrolü her kullanım öncesinde yapılır. Bunun ötesinde merdivenler, yetkili kişi gözetiminde yürütülen merdiven ve iskele periyodik kontrolü kapsamında düzenli olarak muayene edilir; kayıt altına alınmayan kontrol yapılmamış sayılır.

Merdiven kurulumunda dikkat edilecekler

Merdiven sağlam, düz ve kaymayan bir zemine kurulur. Dayama merdivenlerinde taban, dayanma noktasının yüksekliğinin yaklaşık dörtte biri kadar duvardan açıkta olacak biçimde konumlandırılır; çok dik kurulan merdiven geriye devrilir, çok yatık kurulan ise tabandan kayar. Çıkış noktasının üzerine taşacak uzunlukta seçilen merdiven, iniş ve çıkışta tutunacak yer bırakır. Boy yetmiyorsa merdiven eklenmez, kutu veya varil üzerine oturtularak yükseltilmez; uygun boyda başka bir ekipman getirilir.

Çalışan merdiven üzerinde daima üç nokta temasını korur: iki el bir ayak ya da iki ayak bir el. Malzeme elde taşınmaz, alet kemeriyle veya halatla yukarı alınır. En üst basamağa çıkılmaz, gövde yan korkulukların dışına uzatılmaz. Merdiven açılan bir kapının önüne kuruluyorsa kapı kilitlenir ya da başında gözcü bulundurulur.

Merdiven tek başına yeterli değildir

Elektrik işinde asıl önlem enerjinin kesilmesi ve kesik kalmasının güvence altına alınmasıdır. Şalter kapatıldıktan sonra devrenin kilitlenip etiketlenmesi, gerilim yokluğunun uygun bir dedektörle doğrulanması ve gerektiğinde topraklama yapılması sıranın başında gelir. Bu disiplin çalışanlara etiketleme ve kilitleme eğitimi ile kazandırılır.

Merdivenin yanında alınması gereken tamamlayıcı önlemler şunlardır:

• Çalışma alanının sınırlandırılması ve yetkisiz girişlerin engellenmesi
• Enerjili kalması zorunlu bölümlerin yalıtkan örtüyle kapatılması
• Nemli, yağmurlu veya iletken tozlu ortamlarda çalışmanın ertelenmesi
• Elektrikli el aletlerinin kaçak akım koruma rölesi üzerinden beslenmesi
• İşi yapan kişinin yalnız bırakılmaması, ikinci bir çalışanın gözetim sağlaması

Uzun süreli ya da yüksekteki işlerde merdiven yerine seyyar platform, sepetli araç veya iskele seçilmesi gerekir; düşme riski bu ekipmanlarla, uygun kişisel koruyucu donanımla ve yüksekte çalışma eğitimi ile birlikte yönetilir. Hangi ekipmanın hangi işte kullanılacağı ise işyerinin risk değerlendirmesi çalışmasında belirlenir; ekipman seçimi keyfî bir tercih değil, kayıt altına alınmış bir karardır.