6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 2019

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ile mevcut şartların iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenleyen temel kanundur. 2012 yılında yayımlanan Kanun'un bazı hükümleri kademeli olarak yürürlüğe girmiş; özellikle kamu kurumları ile az tehlikeli sınıftaki küçük ölçekli işyerlerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğünün başlangıç tarihi, sonradan yapılan kanun değişiklikleriyle birkaç kez ertelenmiştir. Kanun, kendisine dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerle birlikte okunduğunda anlam kazanır.

Kanun metni internette çoğu zaman yıl belirtilerek aranır. Yıl ekiyle karşılaşılan sürümler ayrı birer kanun değil, aynı kanunun o tarihteki hâlidir; metin üzerinde sonradan yapılan değişiklikler nedeniyle her zaman güncel hâlin esas alınması gerekir.

Kanunun kapsamı

Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlara faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. Kanunda ayrıca kendi nam ve hesabına çalışanlar ile bazı özel görev alanları için istisnalar sayılmıştır.

Kanun her işyerine aynı yükü bindirmez. Yürütülen işin niteliğine göre belirlenen tehlike sınıfı; görevlendirilecek uzmanın belge sınıfından bazı yükümlülüklerin tekrar sıklığına kadar birçok ayrıntıyı etkiler. İşyerinizin hangi grupta yer aldığını tehlike sınıfları listesi üzerinden görebilirsiniz.

İşverenin yükümlülükleri

Kanun, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasında asıl sorumluluğu işverene yükler. Bu sorumluluk hizmet alınması yoluyla ortadan kalkmaz; işveren, dışarıdan aldığı desteğe rağmen yükümlülüklerinden kurtulmuş sayılmaz. Başlıca yükümlülükler şunlardır:

• Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması
• Risk değerlendirmesi yapılması veya yaptırılması ve sonuçlarına göre önlem alınması
• İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerektiğinde diğer sağlık personelinin görevlendirilmesi
• Çalışanların sağlık gözetiminin sağlanması ve işe uygunluk raporlarının alınması
• Acil durum planlarının hazırlanması, yangınla mücadele ve tahliye çalışmalarının yürütülmesi
• İş kazalarının ve meslek hastalıklarının kayıt altına alınıp ilgili kuruma bildirilmesi
• Çalışanlara işe başlamadan önce ve belirli aralıklarla iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesi

Çalışanların hak ve yükümlülükleri

Kanun çalışanlara yalnızca yükümlülük getirmez; aynı zamanda güçlü haklar tanır. Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışan, kurula veya işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasını isteyebilir. Gereken tedbir alınmazsa çalışmaktan kaçınma hakkını kullanabilir ve bu süre içinde ücreti ile diğer hakları saklı kalır.

Buna karşılık çalışanlar da kendilerine verilen eğitime uygun davranmak, makine ve donanımı kurallara göre kullanmak, kişisel koruyucu donanımı doğru biçimde kullanmak ve fark ettikleri tehlikeleri gecikmeden bildirmekle yükümlüdür.

Görevlendirme ve hizmet alma yolları

İşveren, çalışanları arasından gerekli niteliklere sahip kişileri görevlendirebilir; bu nitelikte çalışanı yoksa hizmeti dışarıdan alır. Uygulamada bu hizmet, Bakanlıkça yetkilendirilmiş ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden temin edilir ve görevlendirmeler İSG-KATİP sistemi üzerinden sözleşmeye bağlanır. Bu yapının nasıl işlediğini OSGB nedir sayfasında ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Kanunu tamamlayan yönetmelikler

6331 sayılı Kanun çerçeve niteliğindedir; uygulamanın ayrıntısı ona dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerde düzenlenir. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği çalışmanın kimlerle yürütüleceğini ve hangi durumlarda yenileneceğini, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik eğitimlerin içeriğini ve tekrar sıklığını, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik ise acil durum planı, ekipler ve tatbikat konusunu düzenler. Bir yükümlülüğün işyerinizde nasıl karşılanacağını anlamak için kanun metniyle birlikte ilgili yönetmeliğe bakmak gerekir.

İşyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu

Belirli büyüklükteki ve süreklilik gösteren işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması gerekir. Kurul; işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, insan kaynakları ya da idari işlerden sorumlu kişi ve çalışan temsilcisinin katılımıyla toplanır. Alınan kararlar yazılı hâle getirilir ve uygulaması takip edilir. Aynı çalışma alanında birden fazla işverenin bulunduğu durumlarda kurullar arasında iş birliği ve koordinasyon sağlanması da kanunun aradığı şartlar arasındadır.

Yükümlülüklere uyulmamasının sonucu

Kanun, sayılan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde idari para cezası uygulanmasını öngörür. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiğinden, güncel tutarların resmî kaynaktan teyit edilmesi gerekir. Bazı ağır aykırılıklarda işin durdurulması da mümkündür. Ancak yaptırım, konunun yalnızca bir yüzüdür; asıl amaç kazayı ve meslek hastalığını gerçekleşmeden önlemektir. Kanunun genel çerçevesi ve uygulamadaki karşılığı için iş sağlığı ve güvenliği sayfamızı inceleyebilirsiniz.