Temel Hijyen Eğitimi, Sanitasyon

Temel hijyen eğitimi; gıda üretimi ve satışı, konaklama, güzellik ve kişisel bakım, temizlik gibi insan sağlığıyla doğrudan temas eden işlerde çalışanların bulaş zincirini tanıması ve bu zinciri kırması için verilen zorunlu eğitimdir. Sanitasyon ise bu bilginin sahadaki karşılığıdır: yüzeylerin, ekipmanın ve çalışma ortamının planlı biçimde temizlenip dezenfekte edilmesini kapsar. Hijyen Eğitimi Yönetmeliği kapsamına giren işyerlerinde çalışanların bu eğitimi almış olması ve belgesinin işyerinde bulundurulması aranır.

Hijyen ile sanitasyon arasındaki fark

Hijyen, hastalık etkenlerinin insana ulaşmasını engelleyen kuralların bütünüdür. El yıkama, kişisel bakım, çalışma kıyafeti, sağlık kontrolü ve davranış kuralları bu başlığın altındadır. Sanitasyon ise kuralların uygulandığı fiziksel ortamı hedefler; tezgâh, kesme tahtası, soğutucu, lavabo, zemin ve havalandırma gibi unsurların belirli bir program çerçevesinde temizlenmesini ifade eder.

İki kavramın karıştırılan yanı temizlik ile dezenfeksiyonun aynı şey sanılmasıdır. Temizlik gözle görülür kiri ve organik kalıntıyı uzaklaştırır; dezenfeksiyon ise geride kalan mikroorganizma sayısını güvenli düzeye indirir. Kirli bir yüzeyde dezenfektan beklenen etkiyi göstermez, bu yüzden sıralama her zaman önce temizlik sonra dezenfeksiyon biçimindedir.

Hijyen eğitimi kimler için zorunludur

Eğitim yükümlülüğü işin niteliğine göre belirlenir. Uygulamada şu alanlarda çalışanlar öne çıkar:

• Gıda üreten, işleyen ve satan işletmeler: lokanta, pastane, fırın, kasap, market, catering ve mutfak personeli
• İnsan bedenine doğrudan temas eden hizmetler: kuaför, berber, güzellik salonu, masaj ve hamam çalışanları
• Konaklama tesisleri: otel, motel, pansiyon ve tatil köylerinde kat, mutfak ve servis görevlileri
• Toplu yaşam alanları: yurt, kreş, huzurevi ve okul mutfaklarında görev alanlar
• Temizlik hizmeti veren firmaların saha personeli

Eğitimin çalışanlara aldırılması ve belgelerin takibi işverenin sorumluluğundadır. Belgesi olmayan personelin bu işlerde çalıştırılması denetimlerde tespit edildiğinde işyeri idari yaptırımla karşılaşabilir.

Eğitimin içeriği

Kişisel hijyen

Doğru el yıkama tekniği, el antiseptiği kullanımı, tırnak ve saç bakımı, iş kıyafeti ile günlük kıyafetin ayrılması, takı kullanımının sınırlanması ve hastalık belirtisi gösteren çalışanın bildirim yükümlülüğü işlenir.

Ortam ve ekipman sanitasyonu

Temizlik ve dezenfeksiyon planının hazırlanması, ürünlerin doğru seyreltilmesi, malzemelerin renk kodu ile ayrılması, çapraz bulaşmanın önlenmesi ve atık yönetimi anlatılır.

Gıda ve su güvenliği

Ürünün teslim alınmasından servise kadar geçen aşamalarda soğuk zincirin korunması, çiğ ve pişmiş ürünlerin ayrı saklanması, son kullanma tarihi takibi, depolama sırası ve kullanılan suyun uygunluğu üzerinde durulur.

Bulaşıcı hastalıklar ve taşıyıcılık

Su ve gıda yoluyla bulaşan hastalıkların yayılma yolları, belirti göstermeden hastalık taşıma kavramı, işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerinin gerekçesi ile haşere kontrolü ele alınır.

Belgelendirme ve kayıt düzeni

Eğitim sonunda katılımcıya hijyen belgesi düzenlenir. Belgenin özlük dosyasında saklanması, personel değişiminde yeni gelen çalışanın işe başlamadan önce eğitime alınması ve eğitim kayıtlarının denetimlerde ibraz edilebilecek düzende tutulması gerekir. Personel devrinin yüksek olduğu işletmelerde bu takibin yazılı bir listeye bağlanması, denetim anında belgesiz çalışan çıkmasını önler. Bu kayıt disiplini, İSG eğitimleri için tutulan dosya düzeniyle birlikte yürütüldüğünde işyerinin evrak takibi belirgin biçimde kolaylaşır.

Hijyen eğitiminin iş sağlığı ve güvenliğiyle bağı

Hijyen yalnız müşteri sağlığını değil çalışanın sağlığını da korur. Temizlik kimyasallarının yanlış kullanımı solunum yolu tahrişine, ıslak zeminler kaymaya, sıcak yüzeyler yanığa yol açar. Bu nedenle hijyen konusu, işyerinin risk değerlendirmesiyle birlikte ele alınmalı; kullanılan ürünlerin güvenlik bilgi formları, doğru dozaj ve uygun eldiven seçimi eğitimin parçası yapılmalıdır. Farklı kimyasalların karıştırılmaması gerektiği de mutlaka hatırlatılır. General OSGB olarak hijyen eğitimi programlarını işletmenin çalışma düzenini aksatmayacak biçimde, gerektiğinde mobil eğitim yöntemiyle işyerinde planlıyoruz.